GIANG HỒ THI TỔ (Ông Tổ Của Dòng Thơ Giang Hồ Tiêu Dao)

Entry này viết tặng các bạn Bloger: T3 Trần Thiên Thị Giang Hồ Vặt Đami Trương Lục Bát Trương Đình Huỳnh Thị Hiền Triết  Phạm Trần Ngựa Cũng Buồn Nguyễn Văn Nhân Minh Tâm Hoangphu  cafe89 Phamlyly Độc Hành cbm Yên Tử Tục Gia Hồ Bắc Bình Dương Từ Linh Nguyên Phu Thê Lục Bát Công Nương  Nguyên Nguyên Lãng Tử Lãm Thắng Bằng Lăng Nữ Hiệp Đonghi Đongha Nữ Hiệp Tiểu Muội Đóa Đẫm Tương Tư Mossy...và một số Thi khách Giang Hồ Tiêu Dao khác....
     
                                        
GIANG HỒ THI TỔ 
   
 

Những người yêu thích cổ thi thì ai ai cũng biết thuật "Thôi-Xao". Thôi-Xao chiết  ra nghĩa nôm na theo ngôn ngữ cận đại là thuật tu từ trong thi ca hay nói cách khác là nghệ thuật chọn lựa từ ngữ cho câu thơ bài thơ được hay hơn đặt hơn và  có sức đang tải ý đồ nhiều hơn.  Thủa xưa vì thi tứ sử dụng nhiều điển tích lại phải tuân theo tứ luật rất chặt chẻ. Vì vậy những người vì quá trọng thuật  thôi-xao (tu từ) lại phải tuân theo niêm luật nên viết ra những bài thơ rất hay nhưng mờ nhạt về ý niệm. Dòng thơ này tạo thành một phái thơ trong thi đàn. Mà ông tổ của dòng thơ này chính là Giả Đảo

Có giai thoại kể lại rằng

Khi Trường An có ln Gi Đo b bt trói mt mt bui chiu ch vì xô phi quan Kinh Triu doãn Lưu Thê S khi ông đang đi gia đường ngâm nga tìm vế đi cho câu "Lc dip mãn Trường An (Lá rng đy Trường An) bt cht nghĩ ra câu "Thu phong xuy v thy" (Gió thu thi sông V).

Cũng ở nơi đó có lần Giả Ðảo cưỡi lừa ngâm thơ chợt nghĩ ra được hai câu:

Ðiểu túc trì biên thụ

Tăng xao nguyệt hạ môn.

Nghĩa là:

Chim ngủ cây bên ao
Sư gõ cửa dưới trăng
  
Nhưng ông lưỡng lự không biết nên dùng chữ "thôi" (đẩy) hay chữ "xao" (gõ) nên vừa đi vừa đưa một tay ra gõ rồi lại đẩy mà không để ý tới xe của Hàn Dũ đang chạy qua. Hàn Dũ dừng xe hỏi chuyện rồi khuyên dùng chữ "xao". Từ đó hai người quen nhau và cũng từ đó hai từ "thôi xao" được dùng để chỉ sự đẽo gọt câu thơ một cách quá đáng.

Gi Đo người Phm Dương tnh Hà Bắc (nay thuc ngoi ô Bắc Kinh) Trung Quc. Thi tr đi thi nhiu ln không đu xuất gia làm tỳ kheo  Lạc Dương pháp danh là Vô Bn. Sau đến kinh đô Tràng An ng ti chùa Thanh Long.

Ở đấy ông gặp được Hàn Dũ và nghe lời danh sĩ này hoàn tục. Sách Tân Đường thư chép: "ông thi nhiều lần không đỗ đời Đường Văn Tông (ở ngôi: 826-840) có người gièm pha bị giáng chức  làm Chủ bạ Trường Giang (nay là huyện Bồng Khê tỉnh Tứ Xuyên)." Lúc đó ông đã năm mươi tuổi. Năm sáu mươi hai ông được đổi làm Tư thương tham quân ở Phổ Châu (nay là An Nhạc tỉnh Tứ Xuyên). Năm 65 tuổi ông mất ở nơi làm quan tức Phổ Châu.

(Hàn Dũ (chữ Hán 韓愈 768 - 25/12/824) t Thoái Chi 退之 sinh ti đt Hà Dương Hà Nam Trung Quc (nay thuc Mạnh Châu tnh Hà Nam); t ph người đt Xương Lê (nay thuc Hà Bắc có thuyết nói thuc Huyện Nghĩa Liêu Chi) nên ông thường t xưng là Hàn Xương Lê (韩昌黎) làm quan v đi vua Đường Hiến Tông(806 - 820) ti Binh b th lang Li b th lang.

Hàn Dũ là người tôn sùng   Nho giáo đ kích Phật giáo vì cho rng Pht giáo xoá b nghĩa vua tôi cha con chng v.

Hàn Dũ là người ch trương Văn dĩ ti đo kiu Nho giáo có xu hướng bo th. Ông là nhân vt tiêu biu c súy phong trào c văn đi Đường)

  
Tác phẩm của Đả Giảo để lại là Trường Giang tập gồm 10 quyển.

Đa phần thơ Giả Đảo viết theo thể thơ ngũ ngôn luật và ông đã tỏ ra sở trường về thể loại này.

Thơ Gi Đo là l lùng trm tĩnh khắc khổ  vui buồn không rõ rệt thi hứng không có sự tuôn trào bất chợt . Phong cách cô đơn hiu qunh lạnh lùng và trầm mặc đó đã  được một số kẻ sĩ đương thời và hậu thế rất  tôn sùng ông coi ông như  La Hán tái thế sm chiu cúng bái  và thờ phượng như một vị Phật. Vì ông là lãng tử suốt ngày lang bạt kỳ hồ đây đó lúc nào cũng lẫm bẩm tìm từ chiết tự cho thơ nhiều khi quên cả ăn uống và không biết mình đi đâu đang ở đâu vì vậy   sau này  khách  Giang h  tử sĩ cui thi Tống  suy tôn Gi Đo là ông Tổ của dòng thơ ca không xuất phát từ các tay khoa bảng và kinh viện. Dòng thơ Giang Hồ này vẫn tồn tại cho đến ngày nay   họ là những yêu chuộng thơ phú một phần là không xuất xứ từ  khoa bảng một phần họ không màng đến danh phận trong thi đàn mà chỉ lấy thơ phú làm thú tiêu dao giải trí. Ngay cả trong Blogs này cũng không ít những Thi Khách  Giang Hồ ấy  ( ha ha...Huyền Danh đây cũng là một trong kẻ đó)
    
 

Lại nói về thơ của Giả Đảo ngoài mt s câu tht hay thơ  ông ít có bài toàn bích. Có l do quá say sưa vi vic gt giũa câu ch nên ông coi nh sáng to ngh thut hoàn chnh toàn bài. nhng bài tương đi chnh thì tình ý li khô khan không my xúc đng. Li thêm đy phn nhiu là thơ thù tc ít phn ánh sinh hot xã hi tâm hn rõ ràng không rng m. Ngược li Gi Đo có mt s bài thơ ngn hình như không c ý gt giũa li hóa gin d t nhiên như bài Kiếm khách li thơ mnh m được nhiu người thích hay như bài Tm Ẩn Gi Bt Ng. Một bài thơ mà khách tiêu dao giang hồ coi đó phương ngôn cho cho dòng phái giang hồ tiêu dao của mình

       

Nguyên tác: 尋隱者不遇
   
松下問童子

言師採藥去.
只在此山中
雲深不知處.

      

Phiên âm:Tầm ẩn giả bất ngộ 
   
Tùng hạ vấn đồng tử
Ngôn sư thái dược khứ.
Chỉ tại thử sơn trung
Vân thâm bất tri xứ.

      

Dịch nghĩa: Tìm Người Ẩn Sĩ Không Gặp
  
Dưới cây tùng hỏi thăm tiểu đồng
Nói rằng thầy đã đi hái thuốc.
Chỉ ở trong núi này thôi
Nhưng mây dày nên chẳng biết chỗ nào

    
Các bản dịch:
Tìm ẩn sĩ không gặp

    
Tản Đà
dịch:
     
Gốc thông hỏi chú học trò
Rằng: "Thầy hái thuốc lò mò đi xa.
Ở trong núi ấy đây mà
Mây che mù mịt biết là nơi nao


  
Trần Trọng San dịch

Dưới thông hỏi chú tiểu đồng
Rằng: "Thầy hái thuốc nên không có nhà.
Núi này quanh quất không xa
Nhưng mây nhiều biết đâu là chốn đi

   
   
Vô danh dịch

Dưới tùng hỏi tiểu đồng
Nói: "Thầy đi hái thuốc.
Chỉ ở trong núi này
Mây sâu chẳng tìm được

   
    
Tương Như dịch
:
Dưới tùng hỏi tiểu đồng
Nói: Thầy đi hái thuốc.
Chỉ trong dãy núi này
Mây mù không thấy được
    
     

Vi li viết nhanh gn bài thơ đã dng lên mt cuc đi thoi.

Và bài thơ cũng thật đặc biệt ở chổ theo Nguyễn Khắc Phi thì:

  • Đa phn bài thơ ch ghi ni dung li đáp. Đây là ngh thut "cha ch trng" thường thy trong thơ ca c đin và c trong quc ha Trung Hoa. Như bài Thch Hào li ca Đổ Phủ người đc cũng ch nghe li đáp ca bà lão mà tuyt không thy li hi ca tên li.
  • Người đc tưởng chú bé đáp "mt lèo" song ngm kĩ s thy có mt s lng lo chuch choc trong li đáp y: bn ch câu 2 nghe như đt ngt và bn ch đó có th đ kết thúc cho vic tr li. Câu 3 đang mang ng khí khng đnh bng nhiên chuyn sang ng khí ph đnh câu 4.
  • Ch "ch" v trí "đc đa" vì t được cái thn ca cuc đi thoi va phn nh được din biến tâm tình ca người hi n sau mi li đáp t háo hc (câu 1) tht vng (câu 2) đến hi vng (câu 3) ri li thn th bun tiếc (câu 4).
  •       
  • Ngoài ra qua cuc đi thoi còn cho thy thp thoáng chân dung ca người vng mt. V n sĩ này đi hái thuc đ tế nhân đ thế hay đ mưu sinh thì cũng là ngh cao đp th hin mt phm cht thanh cao. Hình nh cây tùng đám mây không phi xut hin ngu nhiên: Tán thông xanh đng thng kia ging như tiết tháo ca n sĩ; đám mây trng cun cun như thư nhàn kia ging như tính tình ca n sĩ. Qua vn đáp mà còn nhân đó đưa được c cnh vt và hoàn cnh vào cnh vt li làm cho nhân vt ni bt qu là ý hay t l

 

Vào những  thập niên 80 ở Huế  dòng thơ Giang Hồ Tiêu Dao phát triển rất mạnh   nhờ các Thi Khách là các người trong giới  trí thức không được chế độ mới lưu dung họ lăn lốc trong tầng lớp dưới đáy xã hội để mưu sinh kiếp giang hồ không làm cho hồn thơ của họ bị thui chột ngược lại còn nâng thi pháp của họ lên cảnh giới thanh thoát hơn. Tiêu biểu nhất là Thi Đàn Tịnh Tâm do Mùi Tịnh Tâm sáng lập. Thời đó trong Thi Đàn có tấn phong 3 người là Cố Đố Tam Tuyệt. Đó là Mùi Tịnh Tâm Phương Xích Lô và Đồ Gàn. Họ là những người chỉ lấy Thi ca làm thú tiêu dao đại diện cho dòng thơ Giang Hồ ở Huế. Trong đó người am hiểu cổ thi nhất là Đồ Gàn. Gã Đồ gàn này hồi ấy rất ngạo thị (kiêu ngạo và rất khoác lác) cho rằng các bản địch của bài này không lột tả được hết phong cách của Đả Giảo. Vì Đả Giảo là ông vua của Ngũ Ngôn Luật và thủy tổ của thuật Thôi-Xao. Đã dịch thơ của Đả Giảo thì  phải thật ít chữ càng ít chữ càng lột được phong các của Đả Giảo hơn. Hắn chê Bản dịch của Tản Đà và Trần Trọng San nhiều chữ và bản dịch của Vô Danh và Tương Như chưa gọn. Mọi người thách Đồ Gàn dịch gọn hơn. Và gã đã dịch bài thơ này thành thơ 4 chữ ít hơn nguyên bản một chữ. Mọi người khen hắn biết được cái phép "co chữ" của Đả Giảo là người "biết" Đả Giảo

   
Bản Dịch của Đồ Gàn:

 

dưới thông hỏi  trò
nói thầy hái thuốc

chỉ giữa núi này

mây mờ khuất bước

Gã Đồ Gàn còn một bản dịch tam tự (3 chữ) nữa  n
hưng bị chê là không sát nghĩa:
 

dưới thông hỏi

trò trả lời

thầy hái thuốc

bước mây trôi


     ________________
(Những dòng chữ màu nâu trích từ Bách Khoa Toàn Thư)
 15.06.09
  
Huyền Danh sưu tầm biên soạn và kính tặng

banglang

Kính gửi anh Huyền Danh

hay lắm anh đọc entry thúvị vì bổ sung thêm kiến thức học thêm kinh nghiệm yêu thêm thơ xưa người xưa...
Riêng tặng anh Danh một chùm hoa cho cả tuần vui vẻ:
undefined